چطور حرف بزنیم که طرف مقابلمان نشنود، بلکه ما را بفهمد؟
مقدمه
گاهی مشکل ما در رابطه این نیست که حرف نمیزنیم؛ مشکل این است که طوری حرف میزنیم که طرف مقابل به جای شنیدن ما، شروع به دفاع کردن از خودش میکند.ممکن است بارها یک موضوع را با همسر، شریک عاطفی، دوست یا حتی یکی از اعضای خانواده مطرح کرده باشی، اما در پایان گفتوگو احساس کنی نهتنها چیزی حل نشده، بلکه فاصلهتان بیشتر هم شده است.
چرا؟
چون در یک گفتوگوی سالم، فقط «چه چیزی میگوییم» مهم نیست؛ چطور گفتنش هم اهمیت دارد.
وقتی احساس میکنیم شنیده نمیشویم
وقتی ناراحتیم، معمولاً دوست داریم طرف مقابل سریع متوجه شود چه اتفاقی افتاده.اما گاهی به جای بیان احساسمان، شروع میکنیم به متهم کردن.
مثلاً به جای اینکه بگوییم:«وقتی این اتفاق افتاد، احساس کردم برایت مهم نیستم.»میگوییم:«تو اصلاً به من اهمیت نمیدی.»این دو جمله ممکن است از یک احساس مشترک آمده باشند، اما واکنش متفاوتی ایجاد میکنند.جمله اول درباره تجربه و احساس ما صحبت میکند.
جمله دوم شخصیت و رفتار طرف مقابل را زیر سؤال میبرد.وقتی کسی احساس کند مورد حمله قرار گرفته، طبیعی است که بیشتر به دفاع از خودش فکر کند تا فهمیدن احساس تو.
یکی از اشتباههای رایج: استفاده از «همیشه» و «هیچوقت»
کلماتی مثل:
«تو همیشه همینطوری هستی.»
«تو هیچوقت منو درک نمیکنی.»
«اصلاً برات مهم نیست.»
ممکن است در لحظه عصبانیت راحت به زبان بیایند، اما معمولاً گفتوگو را از یک موضوع مشخص به یک پرونده قدیمی تبدیل میکنند.طرف مقابل هم به جای اینکه درباره مسئله فعلی صحبت کند، شروع میکند به پیدا کردن مثالهایی برای اثبات اینکه «همیشه» یا «هیچوقت» درست نیست.در نتیجه، اصل مسئله گم میشود.
به جای آن میتوانی درباره یک اتفاق مشخص صحبت کنی:
«وقتی دیشب در مورد حرفم واکنش نشون ندادی، احساس کردم شنیده نشدم.»
این جمله، فضای بیشتری برای گفتوگو ایجاد میکند.
قبل از صحبت کردن، بدان دقیقاً چه میخواهی
گاهی خودمان هم نمیدانیم از گفتوگو چه میخواهیم.میخواهیم طرف مقابل عذرخواهی کند؟میخواهیم رفتار خاصی را تغییر دهد؟میخواهیم فقط شنیده شویم؟یا میخواهیم احساسمان را با او در میان بگذاریم؟اگر خودت ندانی چه میخواهی، احتمال اینکه گفتوگو به سمت سرزنش و بحث برود بیشتر میشود.
پس قبل از شروع یک گفتوگوی مهم، از خودت بپرس:«هدف من از این گفتوگو چیست؟»گاهی هدف فقط این است که طرف مقابل بداند چه احساسی را تجربه کردهای.
احساس خودت را توضیح بده، نه اینکه شخصیت طرف مقابل را تعریف کنی
یکی از تفاوتهای مهم ارتباط مؤثر این است که به جای برچسب زدن، تجربه خودمان را توضیح بدهیم.به جای:«تو بیملاحظهای.»
بگو:«وقتی بدون اینکه با من هماهنگ کنی تصمیم گرفتی، احساس کردم نظر من دیده نشده.»به جای:«تو خیلی خودخواهی.»
بگو:«وقتی در این شرایط فقط نیاز تو در نظر گرفته شد، من احساس کردم نیازهای من نادیده گرفته شده.»
در این حالت هنوز ناراحتی خودت را پنهان نکردهای؛ فقط آن را به شکلی بیان کردهای که امکان گفتوگو باقی بماند.
گوش دادن فقط ساکت ماندن نیست
ارتباط مؤثر یک خیابان یکطرفه نیست.اگر انتظار داری طرف مقابل تو را بفهمد، تو هم باید تلاش کنی او را بفهمی.گوش دادن واقعی یعنی فقط منتظر نمانیم تا نوبتمان برسد و جواب بدهیم.گاهی لازم است قبل از پاسخ دادن، مطمئن شویم واقعاً متوجه حرف طرف مقابل شدهایم.مثلاً:«اگر درست فهمیده باشم، منظورت اینه که…»این جمله ساده میتواند جلوی بسیاری از سوءتفاهمها را بگیرد.ممکن است با نظر طرف مقابل موافق نباشی، اما اول باید بفهمی دقیقاً چه میگوید.
فهمیدن، به معنای موافق بودن نیست.
قرار نیست در هر گفتوگویی یک برنده وجود داشته باشد
یکی از چیزهایی که رابطه را فرسوده میکند، نگاه کردن به گفتوگو به شکل یک مسابقه است:
چه کسی حق دارد؟
چه کسی مقصر است؟
چه کسی باید عذرخواهی کند؟
چه کسی باید کوتاه بیاید؟
اما در یک رابطه سالم، هدف گفتوگو همیشه پیدا کردن برنده نیست.گاهی هدف این است که دو نفر بتوانند یکدیگر را بهتر بفهمند و برای یک مسئله راهحلی پیدا کنند که هر دو بتوانند با آن زندگی کنند.
اگر الان عصبانی هستی، لازم نیست همان لحظه حلش کنی
گاهی بهترین کار در یک گفتوگوی سخت، ادامه ندادن گفتوگو در همان لحظه است.اگر احساس میکنی آنقدر عصبانی هستی که ممکن است حرفهایی بزنی که بعداً پشیمان شوی، میتوانی بگویی:«الان خیلی عصبانیام و نمیخوام چیزی بگم که بعداً ازش پشیمون بشم. بذار یکم آروم بشم و بعد دربارهاش حرف بزنیم.»این جمله فرار از مسئله نیست.اگر واقعاً برگردی و درباره موضوع صحبت کنی، این میتواند یک شکل سالم از مدیریت تعارض باشد.
یک فرمول ساده برای شروع گفتوگو
دفعه بعد که از رفتار کسی ناراحت شدی، قبل از شروع بحث این چهار مرحله را امتحان کن:
اتفاق → احساس → نیاز → درخواست
مثلاً:«وقتی دیشب بدون اینکه با من هماهنگ کنی برنامه رو تغییر دادی، احساس کردم نظر من در نظر گرفته نشده. برای من مهمه که در تصمیمهای مشترکمون با هم هماهنگ باشیم. دوست دارم دفعه بعد قبل از تغییر برنامه با هم صحبت کنیم.»در این مدل، هم احساس خودت را بیان کردهای، هم نیازت را گفتهای و هم درخواست مشخصی مطرح کردهای.
رابطه سالم یعنی بتوانیم خود واقعیمان را بیان کنیم
قرار نیست برای حفظ یک رابطه همیشه سکوت کنیم.قرار نیست هر اختلافی را نشانه خراب شدن رابطه بدانیم.و قرار نیست برای اینکه رابطه آرام بماند، احساسات خودمان را پنهان کنیم.رابطه سالم جایی نیست که در آن هیچ اختلافی وجود نداشته باشد.رابطه سالم جایی است که دو نفر بتوانند با وجود اختلاف، همچنان با احترام با یکدیگر صحبت کنند.گاهی یک گفتوگوی درست، بیشتر از دهها بار سکوت کردن میتواند به رابطه کمک کند.
پس دفعه بعد که ناراحت شدی، قبل از اینکه بگویی:«تو اصلاً منو نمیفهمی.»
یک لحظه مکث کن و از خودت بپرس:
«چطور میتونم احساسم رو طوری بگم که شانس فهمیده شدنم بیشتر بشه؟»
شاید همین تغییر کوچک، شروع یک گفتوگوی کاملاً متفاوت باشد.
برچسبهای پیشنهادی:
، ، ، مهارت ارتباطی، ، ، ، زوجین، گفتوگوی سالم، ، خودشناسی، ارتباط در رابطه، حل تعارض.